Amsterdam, 1 juni 2026 - Het uitstel van
verplichtingen voor hoog-risico AI-systemen onder de Europese AI Act
dreigt organisaties op hoge kosten te jagen. Tegelijkertijd blijven
burgers, klanten en medewerkers langer blootgesteld aan AI-systemen
waarvan de risico’s nog onvoldoende zijn geborgd. Terwijl de technische
invulling van regelgeving nog niet vaststaat, worden AI-systemen al diep
ingebouwd in bedrijfsprocessen en publieke dienstverlening. Wie pas
ingrijpt als de verplichtingen definitief zijn, moet naleving alsnog
inbouwen in systemen die dan al volledig in de organisatie zijn verweven.
Daarvoor waarschuwt AI-consultancybureau ADC.
“Het uitstel wordt al snel gezien als
adempauze”, zegt Elianne Anemaat, senior manager Public & Society bij
ADC. “Maar wie pas in actie komt wanneer alle
richtlijnen definitief zijn, heeft onnodig extra werk. AI-systemen
draaien nu al in processen die mensen direct raken.”
Ingebakken
systemen en onduidelijke richtlijnen leiden tot hogere kosten
Technische standaarden en praktische
richtlijnen voor de AI Act ontbreken nog. De Europese Commissie
publiceerde recent draft-richtlijnen met voorbeelden, maar die zijn nog
niet juridisch bindend. De precieze afbakening van ‘hoog-risico’ en de
bijbehorende technische normen kunnen dus nog worden aangescherpt. Dat
zorgt voor onduidelijkheid bij organisaties.
Organisaties implementeren
tegelijkertijd in hoog tempo AI-toepassingen: van fraudedetectie tot
recruitment, biometrische identificatie en kredietbeoordeling. En nemen
dus beslissingen over architectuur, leveranciers en processen, terwijl de
technische standaarden en richtlijnen voor naleving nog niet vaststaan.
Wanneer dit achteraf moet worden bijgesteld, kunnen de kosten flink
oplopen. "Wie nu al zorgt voor transparante datastromen, goede
logging, duidelijke rollen en toetsbare modellen, kan straks relatief
eenvoudig aansluiten op de uiteindelijke standaarden. Zonder onnodig hoge
kosten te maken." aldus Anemaat.
Niet
alleen bedrijfsrisico, maar menselijke impact
Volgens ADC is het uitstel niet alleen
een organisatorisch of financieel risico. Hoog-risico-AI wordt steeds
vaker ingezet op plekken waar beslissingen direct ingrijpen in het leven
van mensen. Denk aan recruitment, medische triage, fraudedetectie, onderwijs
en publieke dienstverlening.
“Als zulke systemen slecht zijn
ontworpen of onvoldoende worden gemonitord, kan dat negatieve impact
hebben op of iemand wordt uitgenodigd voor een sollicitatiegesprek, op
tijd zorg krijgt of op tijd reactie krijgt van een publieke instelling,”
legt Anemaat uit. “Hoe langer de AI Act op zich laat wachten, hoe groter
de kans dat mensen onnodig geraakt worden door fouten of blinde vlekken
in deze systemen.”
Publieke
sector extra kwetsbaar
Vooral de publieke sector moet scherp
zijn. Gemeenten, uitkeringsinstanties en zorgorganisaties hebben veel te
winnen met AI, maar hebben direct impact op burgers. Daarbij opereren
deze organisaties binnen strakke aanbestedingsregels, budgetcycli en politieke
verantwoording waardoor snel bijsturen structureel moeilijker is.
"Als een AI-systeem in de private sector faalt, is dat primair een
bedrijfsrisico", zegt Anemaat. "In de publieke sector kan
hetzelfde probleem uitgroeien tot een bestuurlijke crisis."
Uitstel
biedt kans maar vraagt om actie
ADC adviseert organisaties om de gewonnen tijd te
gebruiken om hun AI-gebruik nu al structureel in kaart te brengen. Dat
betekent: alle AI-toepassingen in kaart brengen, ook functionaliteiten
die verwerkt zijn in bestaande software of dashboards; bepalen welke
systemen mogelijk hoog-risico zijn op basis van functie en impact; impact
assessments uitvoeren ook als formele vereisten nog niet vaststaan;
systemen toetsen op bias, uitlegbaarheid en controleerbaarheid;
documentatie en governance vastleggen; en investeren in AI-geletterdheid
zodat medewerkers risico's herkennen.
“Verantwoord AI-gebruik is geen
eenmalige exercitie, maar een vaardigheid. En zoals elke vaardigheid
wordt het makkelijker naarmate je er eerder mee begint. Wie nu begint,
bouwt compliance in als onderdeel van de werkwijze, in plaats van als een
verplichting die er later bij komt,” aldus Anemaat.
Noot
voor de redactie
Op 7
mei bereikten het Europees Parlement en de Raad een voorlopig akkoord om
de verplichtingen voor hoog-risico AI-systemen uit te stellen. Voor
stand-alone systemen onder Annex III verschuift de deadline van augustus
2026 naar december 2027; voor hoog-risico AI in gereguleerde producten
naar augustus 2028. Op 19 mei zijn de conceptrichtlijnen voor de
classificatie van Annex III gedeeld. Het akkoord moet nog formeel worden
bekrachtigd.
Over
ADC
ADC is een Europees data- en AI-consultancybureau.
Als trusted advisor binnen het continu veranderende technologie
landschap, helpen we organisaties om complexiteit te doorgronden en
AI-ambities om te zetten in echte impact. Met meer dan 200 professionals
in Amsterdam, Kopenhagen, Stockholm en Utrecht combineren we
wetenschappelijke kennis, technisch vakmanschap en een mensgerichte
benadering met AI. Samen met data design studio CLEVER°FRANKE, leveren we
end-to-end oplossingen voor toonaangevende organisaties in financiële
dienstverlening, life sciences, retail, transport, publieke sector,
landbouw en voedingsindustrie.