Voor
iedereen die geïnteresseerd is in de geschiedenis van zijn of haar familie,
vormen oude documenten vaak een waardevolle schat aan informatie. Echter, het
verzamelen van bewijzen over de afkomst van voorouders en het opbouwen van een
gedetailleerde stamboom kan een complex en tijdrovend proces zijn. Tot enkele
decennia geleden was het vinden van deze bewijzen vaak een flinke opgave, met
vooral handmatig speurwerk in archieven en lokale registers. Nog los van
moeilijk te ontcijferen handschrift.
Vandaag de dag kan Artificiële Intelligentie ook daarbij helpen. Als men wil
weten hoe kan men op zaterdag 30 mei 2026 om 11 uur terecht in het H.F. Witte
Cultuur- en vergadercentrum, Henri Dunantplein 4 De Bilt. HCC!genealogie
verzorgt er een gratis toegankelijke bijeenkomst over dit onderwerp.
De presentator is ir. Bob Coret, bekend van internetdiensten zoals het
Stamboom Forum, Familie Archivaris en Genealogie Online. Daarnaast beheert hij
Open Archieven (
https://www.openarchieven.nl/) waar ruim 360 miljoen historische
persoonsgegevens en ook 22 miljoen transcripties van zo'n 180 archieven en
verenigingen doorzoekbaar en begrijpelijk zijn gemaakt.
Burgerlijke stand
Vanaf begin 1800 werd het zoeken naar officiële documenten iets
gemakkelijker. Het is Napoleon Bonaparte, die rond die tijd, de registratie van
achternamen in Nederland verplicht stelde. Zij die er geen hadden diende er een
aan te nemen en iedereen moest zijn achternaam op het stadhuis laten
registreren. Dit betekende het ontstaan van de burgerlijke stand, waardoor er
nog altijd eenvoudig te traceren gegevens bestaan zoals geboorte-, huwelijk- en
overlijdensakten. Via websites als Open Archieven zijn deze akten tegenwoordig
toegankelijk, en kunnen belangstellenden ze inzien, opvragen of zelfs
downloaden. Behalve wettelijke obstakels zoals privacywetgeving, is de
beschikbaarheid van deze documenten een hoopgevend resultaat voor historisch en
stamboomonderzoek.
Kerkregisters
Voor de periode vóór 1800 wordt het echter veel lastiger. Hier zijn
onderzoekers afhankelijk van kerkelijke archieven, zoals doop-, trouw- en
begraafboeken (DTB-boeken). Het lezen en interpreteren van deze documenten
brengt vaak serieuze uitdagingen met zich mee - de handschriften zijn moeilijk
te ontcijferen, de documenten zijn soms incompleet, en veel archieven zijn
slecht bewaard gebleven of slechts gedeeltelijk beschikbaar. En is men
aangewezen op de nuchterheid en/of schrijfvaardigheid van dominee, pastoor of
koster. Vaak zijn die DTB-boeken (Dopen, Trouwen, Begraven) incompleet,
moeilijk tot zeer moeilijk en in het slechtste geval in het geheel niet te
lezen, als ze al behouden zijn. Hierdoor waren deze onderzoekers vaak veel tijd
kwijt aan het transcriberen en interpreteren van de documenten. Belangrijke
historische gegevens bleven daardoor vaak onopgemerkt.
Dit resulteert in een groot aantal uur intensief transcriberen en analyseren,
waarbij belangrijke historische details mogelijk onopgemerkt blijven. Het
volgen van cursussen in oud schrift helpt soms, maar biedt niet altijd
volledige oplossing.
Kunstmatige intelligentie
Gelukkig maakt de technologische vooruitgang het mogelijk om deze oude
documenten beter toegankelijk te maken. Nederland loopt voorop in het toepassen
van slimme digitale hulpmiddelen en kunstmatige intelligentie (AI) in
erfgoedprojecten. Door middel van geavanceerde algoritmen kunnen grote
hoeveelheden archiefmateriaal snel worden doorzocht, teksten uit scans worden
herkend en verbanden tussen verschillende bronnen worden gelegd. Deze
innovaties besparen niet alleen veel tijd, maar maken het ook mogelijk om
stukken geschiedenis te ontdekken die voorheen onleesbaar of onvindbaar waren.
Het is belangrijk te onderkennen dat AI geen wondermiddel is. De
technologie vertaalt oude, soms onsamenhangende of beschadigde tekst naar
begrijpelijke vorm, maar begrijpt de historische context niet automatisch. Het
wegen van tegenstrijdige informatie en het toepassen van kwalitatieve
beoordelingsstandaarden blijven mensenwerk. AI fungeert dus vooral als
waardevolle assistent bij het genealogisch en historisch onderzoek door het
leesbaar maken van die oude documenten.
Nederland benadrukt het belang van open en digitale erfgoeddata.
Initiatieven als het digitaliseren van archieven en het verbeteren van toegang
tot historische documenten dragen bij aan het behoud en de verspreiding van ons
gedeelde verleden. Door deze digitale innovaties blijven onderzoekers en
vrijwilligers makkelijker werken, kunnen zij nationaler en internationaal samen
ontdekken en delen.
Met deze investeringen in technologie en toegankelijkheid blijft Nederland
een koploper in het behoud en de ontsluiting van haar rijke erfgoed. Het
resultaat is een toekomst waarin de verhalen van onze voorouders nog beter
bewaard en ontdekt kunnen worden, zodat wij onze geschiedenis met trots kunnen
blijven delen en begrijpen.
Computerprogramma
Het verwerken van allerlei gegevens betreffende de familie dient men bij
voorkeur op te slaan in een genealogisch computerprogramma. HCC!genealogie test
de beschikbare computerprogramma’s en geeft daar regelmatig voorlichting over.
Op 30 mei a.s. stelt John Glaser
(secretaris van HCC!genealogie) het
programma Ancestor Tree Manager aan de orde. Het betreft een gratis programma
dat met behulp van Java 25 werkt op alle platformen
(Windows, Linux en
macOS). De kracht van het programma is dat er veel controlemogelijkheden
inzitten terwijl de gebruikersinterface eenvoudig en intuïtief is. Foto's van
personen en scans van bronnen kunnen simpel worden gekoppeld. Ook het maken van
een website met foto's en scans behoort tot de mogelijkheden.
HCC!genealogie
HCC!genealogie, onderdeel van HCC is de grootste
computerclub in de Benelux, helpt geïnteresseerden hun familiegeschiedenis te
ontdekken. Zij doet dat door te adviseren over methoden en mogelijkheden van
onderzoek, over genealogische computerprogramma’s en de mogelijkheden die
internet op dit vlak te bieden heeft. Daarnaast organiseert de interessegroep
van HCC! workshops, presentaties, cursussen en een actieve online community
aangevuld met een wekelijkse digitale gratis nieuwsbrief.
Ontdek uw familieverhaal met HCC!genealogie - waar geschiedenis en passie
samenkomen.