In Nederland is het economische sentiment de laatste tijd omgeslagen. Er heerst een licht lentegevoel. Op de financiële markten is daarvan niets terug te vinden. Sinds eind 2013 zijn de beurskoersen in de hele wereld over een breed front licht gedaald. De AEX index verloor 1,9%. Dow Jones ging 2,5% omlaag. In Londen en Frankfurt daalden de indices. In Japan gaven de aandelen meer dan 14% prijs. De technologiebeurs Nasdaq verloor 2,9%. De beurskoersen reflecteren de verwachtingen van alle beleggers over de komende periode, zeg een half jaar. Daar is geen optimisme.
In Europa escaleert het geopolitieke conflict tussen Oekraïne en Rusland. De echo van de Koude Oorlog klinkt. Steeds vaker zijn er berichten dat China bezwijkt onder zijn schuldenberg. De vreselijke burgeroorlog in Syrië gaat door. Er is een onrust in de wereld die doet denken aan de jaren dertig.
In de periode van 1934-1948 daalde de solvabiliteit van Nederlandse banken van 30% naar 12%, een niveau dat steeds verder is weggezakt tot gemiddeld 3,8% nu. De banken moeten hun eigen vermogen aanzienlijk versterken. Alberto Gallo, hoofd onderzoek Europese banken van Royal Bank of Scotland zegt in het Financiële Dagblad dat de banken hun solvabiliteit moeten verdubbelen. Hij drukt het eigen vermogen uit in procenten van het balanstotaal. “Idealiter moet die solvabiliteit 5,8% zijn, dubbel zo hoog als nu”, zegt Gallo. De politiek in Nederland wil die solvabiliteit op 4% zetten. Voorheen bestond er niet eens een eis voor. Banken in de eurozone moet vanaf 2018 een solvabiliteit van 3% hebben, te weinig dus.
Jens Weidmann, president van de Duitse Centrale Bank vindt dat de band tussen banken en staten in Europa doorgeknipt moet worden. Hij vindt president Klaas Knot van de Nederlandse bank aan zijn zijde. Vanaf 2018 geldt dat als een bank faalt dat aandeelhouders dan onteigend worden. Ook daarom moeten de buffers omhoog.
Europese banken moeten uit winstinhouding of uitgifte van aandelen nog €500 miljard ophalen om een ratio van 6% te bereiken. Tot 2018 hebben Nederlandse banken volgens S&P nog €25 miljard aan kapitaal nodig. ING Groep kwam in 2013 op een eigen vermogen van 3,9% van het balanstotaal; ABNAMRO op 3,6%, RABO op 5,9%. Ik pleitte in een rapport van juni 2010 voor het streven naar een solvabiliteit van 10% en vindt nu in Gallo eindelijk een medestander die zelf bankier is. Sinds 2010 is er in Nederland nauwelijks iets verbeterd.
Banken zijn bedrijven die financiële, economische en geopolitieke risico’s lopen die niet nog eens op de burger afgewenteld moeten worden. Een risico is de opkomst van de bitcoin die sparen en betalen via gewone banken net zo kan ontwrichten als het internet met veel bedrijven deed.
Zolang de banken, ook in Nederland, nog zo zwak zijn, blijven ze voorzichtig met kredieten. Daardoor zal het bedrijfsleven ook steeds meer sturen op betere kasstromen en meer eigen vermogen. We zijn er nog lang niet.
Adriaan Meij
Mijn stresstest uit 2010