Kunt u een kerktoren omkeren, zodat de spits op vaste grond staat en de kerk zelf hemelt? Dat is
ketenomkering. Het wetsvoorstel van D66 om majesteitsschennis af te schaffen, Majesteit en de burger gelijk te maken voor de wet is een vorm van ketennivellering. De Sociale Verzekeringsbank die een zorginstelling de mond snoert over de chaos bij betalingen van persoonsgebonden budgets, dat is top-down denken in verstopte ketens. Ketenomkering vergt een levenshouding, een mensbeeld.
De Nederlandse software onderneming
IcologiQ uit Enschede heeft voor een reeks ondersteunende bedrijfsprocessen een platformtechnologie die processen van beneden naar boven geleid. Deze technologie is in gebruik bij een aantal internationale en Nederlandse bedrijven, lijkt op die van Facebook of LinkedIn en gaat consequent uit van de modernste managementmethoden.
De toenemende populariteit van “van-onderop” in plaats van “van-bovenaf” vloeit niet voort uit de economische crisis. Zij is het resultaat van kantelende wereldbeelden. Top-down denken wortelt in hiërarchische wereldbeelden, die vaak nog grondgebonden en nationalistisch zijn. Zij gaan uit van een te objectiveren, onvrij mensbeeld dat, zoals in het christendom, gehouden is aan wat je niet of wel zult doen. Tegenwoordig maken veel mensen dat zelf wel uit. Binnen zelf bedachte verantwoordelijkheden.
Bottom-up management is existentialistisch, gaat uit van en probeert te ordenen wat de subjectieve mens doet. Sluit niet meer aan bij de gelovige of gezagsgetrouwe mens die de leider volgt en gehoorzaamt. Maar zoekt aansluiting bij de subjectieve, individualistische mens en diens praktische handelen. In die zin is bottom-up management het spiegelbeeld van de mate van ontkerstening in Nederland of van de afnemende opkomst bij verkiezingen.
Deze trend van het egoïstische individualisme, die, pakweg, sinds de Tweede Wereldoorlog geleidelijk verder doorbrak naar de massa’s, vindt steeds meer vertaling in managementmethoden. Die plaatsen gebruikers van flexibele software en infrastructuren niet meer in een technologisch kader. Nee, de software is dienend aan menselijk handelen. Dat gebeurt steeds minder vanuit een ontwerp als startpunt. Nee, effectief handelen leidt tot het ontwerp voor het te bereiken doel. De handeling komt eerst, dan het resultaat.
Eigenlijk is premier Mark Rutte hier heel slim in.
“Management van beneden naar boven” is tegenstrijdig in zichzelf. Management is immers iemand leiden, een kind bij de hand nemen, een paard mennen, een orkest dirigeren, het besturen van een organisatie. Voor wie in die cultuur is opgegroeid en bovendien doordrongen is van de efficiency van standaardisatie is werkelijke ketenomkering een ware oefening in deemoed, die jaren van zelfonderzoek vergt. Je kunt het nauwelijks aanleren, het moet in je zitten. En dan nog impliceert management het geven van leiding en dus beslissen op steeds hoger niveau. Het lijkt erop dat
IcologiQ dat op de werkvloer snapt.