Tijdens de deskundigenbijeenkomst over
de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS) in de Eerste Kamer werd één
conclusie breed gedeeld: de ambities zijn er, maar de uitvoering stokt.
Standaardisatie, regie en gegevensdeling blijven knelpunten. Vooral de
samenwerking tussen bestuurslagen en uitvoeringsorganisaties schiet
tekort. Wat ontbreekt, is een gezamenlijke stip aan de horizon: één
manier van digitaal samenwerken en standaardiseren.
Het huis van Thorbecke in
het digitale tijdperk
Ons bestuurlijke stelsel vindt zijn
oorsprong in 1848. Het huis van Thorbecke bracht heldere
verantwoordelijkheden en een scheiding der machten. Die structuur vormt
nog altijd het fundament van onze overheid. Maar digitaal vertaald heeft
dit geleid tot versnippering: iedere organisatie bouwde eigen systemen,
loketten en processen. Die institutionele logica belemmert inmiddels de
noodzakelijke samenwerking over grenzen heen.
Een nieuw digitaal
fundament
Om de doelen van de NDS te realiseren,
hoeft het huis van Thorbecke niet te worden afgebroken. Wel moet het
digitale fundament eronder worden vernieuwd. Dat fundament is nu een
afspiegeling van de organisatiestructuur: verkokerd en procesgedreven.
Burgers leven niet in organisaties,
maar in gebeurtenissen: geboorte, studie, werk, ziekte, pensionering.
Toch is de digitale overheid nog steeds ingericht rond interne processen
en afzonderlijke loketten. Burgers worden zo gedwongen te schakelen
tussen systemen die elkaar niet vanzelfsprekend begrijpen. Wat nodig is,
is een fundamentele digitale herordening: een samenhangende digitale
infrastructuur als nieuw fundament.
Scheiden van digitale
machten
Stel een overheid voor die
dienstverlening organiseert rond levensgebeurtenissen. Waar je niet
aanvraagt wat je al toekomt, maar automatisch ontvangt waar je recht op
hebt.
Dat vraagt om een gestandaardiseerd
digitaal fundament waarin gegevens, regels en uitvoering principieel zijn
gescheiden. Gegevens zijn herbruikbaar en staan onder regie van de
burger. Regels zijn expliciet, transparant en uniform toepasbaar, los van
organisaties of systemen. Wat resteert, is de consequente toepassing van
regels op gegevens: niet het loket, maar het recht staat centraal.
Kies voor drie leidende
principes
Kies daarom in de NDS voor drie
leidende principes:
- Gegevens
zijn van de burger
- Regels
zijn van de overheid
- Wie
recht heeft, ontvangt
Noot voor de redactie:
Johan de Jong is Expert Digitale
Overheid bij CGI Nederland
Johan de Jong
Aanleiding: Experts praten de Eerste Kamer bij over de NDS