Eindhoven, 25 januari 2026 – NeuroCluster, een nieuw initiatief onder leiding van Christiaan
van Steenbergen, roept beleidsmakers en de Nederlandse overheid op om Europese digitale
autonomie krachtig in de praktijk te brengen. Terwijl Europa beleidsmatig streeft naar minder
afhankelijkheid van Amerikaanse “hyperscalers” (grote cloud- en techbedrijven), blijft
de
uitvoering achter. NeuroCluster benadrukt dat alleen beleidsambitie niet volstaat –
concrete samenwerking en actie zijn nodig om digitale soevereiniteit te waarborgen.
Ambitie is niet genoeg: van visie naar uitvoering
Europese overheden erkennen inmiddels de risico’s van digitale afhankelijkheid en
formuleren ambities om daar wat aan te doen. Zo heeft het Nederlandse kabinet onlangs
een
Visie Digitale Autonomie en Soevereiniteit vastgesteld die inzet op een scherper
cloudbeleid, het gebruik van open standaarden, investeringen in eigen digitaal vakmanschap
en samenwerking binnen Europa om alternatieven te bouwen. Tegelijkertijd wordt
gewaarschuwd dat de huidige situatie precair is: “
Als de VS op de spreekwoordelijke knop
drukt, heeft Nederland een probleem,” aldus de demissionair staatssecretaris Digitalisering,
wijzend op de zware afhankelijkheid van slechts een handvol – veelal Amerikaanse –
leveranciers. Met andere woorden, de intentie voor digitale autonomie is er, maar deze moet
worden vertaald naar daden.
Die vertaling gebeurt echter nog te traag. Beleidsvisies en Europese programma’s als
Horizon
Europe investeren weliswaar in onderzoek en innovatie, maar leiden niet vanzelf tot een
samenhangende aanpak of gezamenlijke infrastructuur. Versnippering ligt op de loer: tal van
initiatieven bestaan naast elkaar zonder integrale uitvoering. Het Financiële Dagblad
constateerde vorig jaar al dat Nederland “
van losse initiatieven naar een samenhangende
aanpak” moet komen om de achterstand in onder meer kunstmatige intelligentie in te
lopen.
NeuroCluster is opgericht om precies dát te doen: de stap van praten naar
doen. Het
platform profileert zich als uitvoeringsgericht samenwerkingsverband dat Europese AI- en
Cloud infrastructuur beschikbaar maakt voor bedrijven en overheden, met volledige datasoevereiniteit binnen EU-grenzen. Daarmee biedt NeuroCluster een pragmatisch antwoord op
het uitblijven van concrete samenwerking en respons binnen bestaande Europese
programma’s, ondanks pogingen tot aansluiting (zoals bij Horizon).
Risico’s van afhankelijkheid: DigiD als actueel voorbeeld
Een gebruiker logt in met DigiD, het digitale identificatiesysteem van de overheid. De mogelijke
uitbesteding van DigiD aan een Amerikaans bedrijf heeft de discussie over digitale autonomie in een
stroomversnelling gebracht. What if they put the service down?
Een recente casus benadrukt de urgentie.
DigiD, het Nederlandse digitale identiteitsplatform
waarop miljoenen burgers vertrouwen voor toegang tot overheids- en private diensten,
dreigt in
Amerikaanse handen te vallen. Door de voorgenomen overname van het
Nederlandse cloudbedrijf Solvinity door het Amerikaanse Kyndryl (een IT-reus) zou de
infrastructuur achter DigiD straks eigendom worden van een partij onder Amerikaanse
jurisdictie. Dit nieuws alarmeerde de Tweede Kamer: een meerderheid riep het kabinet op
“alles op alles te zetten” om te voorkomen dat Nederlandse DigiD-gegevens in handen van de
Amerikaanse overheid kunnen vallen. De zorgen zijn terecht, omdat de Amerikaanse CLOUD
Act en andere wetgeving potentieel inzage of controle op data kunnen afdwingen bij
Amerikaanse leveranciers, zelfs als data fysiek in Europa staan.
De afhankelijkheid van niet-Europese cloudproviders brengt meerdere risico’s met zich mee:
- Toegang en continuïteit: Bij geopolitieke spanningen zouden buitenlandse
machthebbers de toegang tot cruciale digitale diensten kunnen blokkeren.
Deskundigen waarschuwen dat door zo’n overname “de toegang tot diensten als DigiD
geblokkeerd kan worden”, bijvoorbeeld als de Amerikaanse overheid sancties oplegt
die een aanbieder moet naleven. Inderdaad bleek dit risico reëel toen een conflict met
de VS ertoe leidde dat de hoofdaanklager van het Internationaal Strafhof in Den Haag
ineens geen toegang meer had tot zijn Microsoft-emailaccount. In het geval van DigiD
zou zo’n blokkade betekenen dat burgers niet meer kunnen inloggen bij
overheidsdiensten als Mijnoverheid.nl – een onacceptabel scenario.
- Soevereiniteit en privacy: Kritieke overheidsdata vallen nu soms onder buitenlandse
rechtsgebieden. Als Nederlandse digitale identificatie-gegevens via een Amerikaanse
partij lopen, ontstaat het scenario dat een andere buitenlandse actor in theorie “onze
digitale overheid kan uitzetten”. Hoewel dat beeld extreem is, illustreert het de
angsten: Nederland moet zeggenschap houden over zijn eigen digitale infrastructuur
om chantage of ongewenste inzage te voorkomen.
- Kwetsbaarheid door monocultuur: Het steunen op een klein aantal mondiale
cloudspelers maakt onze systemen kwetsbaar voor hun storingen. Eén enkele hack of
fout bij een grote leverancier kan ertoe leiden dat wereldwijd systemen platliggen.
Nederlandse experts luidden eerder al de noodklok: “Het is nu echt vijf óver
twaalf.” De overheid is te afhankelijk van niet-Europese digitale infrastructuur en “we
hebben geen tijd meer om hier nog langer over na te denken”, stelde een groep
deskundigen in de Kamer. Het parlement deelt die zorgen en dringt aan op afbouw
van het massale overheidsgebruik van Amerikaanse clouddiensten, zodat Nederland
weer zelfstandig wordt in zijn digitale voorzieningen.
Kortom, de huidige situatie – waarin overheidsdiensten draaien op buitenlandse Clouds –
creëert onnodige risico’s voor nationale veiligheid, privacy en continuïteit. Ieder incident of
politieke dwangmaatregel buiten Europa kan direct doorwerken in de dienstverlening aan
Nederlandse burgers en bedrijven.
NeuroCluster als uitvoeringsgericht antwoord
NeuroCluster positioneert zich als
antwoord op deze versnippering en traagheid in Europese
samenwerking. Het initiatief, ontstaan in 2025 in de hightech-regio Brainport Eindhoven,
bouwt aan een eigen Europese AI- en cloudinfrastructuur die direct inzetbaar is voor publieke
én private partijen. Waar anderen vooral discussiëren, “
doet NeuroCluster het gewoon”, aldus
oprichter Christiaan van Steenbergen.
Het gebrek aan coördinatie en respons binnen bestaande EU-programma’s heeft
NeuroCluster aangezet tot actie. Van Steenbergen: “
We hebben gepoogd aan te haken bij
Europese samenwerkingsverbanden, maar zagen te weinig beweging. Dus nemen we zelf het
voortouw.” NeuroCluster is daarmee een uitvoeringsgericht consortium van bedrijven en
experts dat praktisch invulling geeft aan digitale autonomie: de data van gebruikers
blijven
binnen Europa, de technologie voldoet aan Europese normen (denk aan GDPR/AVG)
en de oplossingen zijn gericht op directe toepasbaarheid in bijvoorbeeld
overheidstoepassingen, zorg en MKB. Dit alles wordt bereikt door
open samenwerking in
plaats van het opnieuw in isolatie uitvinden van het wiel.
Belangrijk: NeuroCluster streeft nadrukkelijk
niet naar digitaal isolement. Amerikaanse
technologie wordt niet geweerd om het principe, maar
Europese alternatieven krijgen
prioriteit waar dat relevant is. Deze benadering sluit aan bij oproepen van diverse coalities
die een “middenweg” bepleiten: enerzijds de innovaties van grote internationale aanbieders
niet
achteloos terzijde schuiven, maar anderzijds wel de aanbevelingen van toezichthouders
en parlement uitvoeren om kritieke afhankelijkheden te verminderen. In de praktijk betekent
dit dat NeuroCluster samenwerkt met kennisinstellingen en bedrijven door heel Europa,
bouwend op open source waar mogelijk en aanvullend waar nodig, zodat kennis en capaciteit
worden gebundeld.
NeuroCluster fungeert als
versneller: het faciliteert een federatie van Europese datacenters
en AI-capaciteit, waarop toepassingen als digitale identiteitsdiensten, generatieve AI en
overheidsclouddiensten veilig kunnen draaien zonder Amerikaanse cloud tussenlaag. Het
initiatief vult een leemte die zichtbaar werd tijdens eerdere Europese projecten: ondanks
miljoenen aan onderzoeksbudget in Horizon-programma’s bleef een echt samenhangende,
uitvoerende
Europese AI-cloud uit. NeuroCluster wil die handschoen oppakken door direct op
uitvoering te sturen, in nauwe afstemming met beleidsmakers maar met ondernemersgeest.
Oproep: doorbreek silo’s – maak samen een vuist
Tot slot doet NeuroCluster een oproep aan alle betrokken partijen:
doorbreek de verkokering
en eigenbelang, en werk samen aan één front. Als overheden, bedrijven en
kennisinstellingen elkaar opzoeken in plaats van ieder voor zich aparte “silo’s” te bouwen, kan
Europa wél een vuist maken tegen de digitale dominantie van derden. Een brede Nederlandse
coalitie van cloud- en IT-organisaties betoogde recentelijk nog dat de afhankelijkheid van
niet-Europese hyperscalers een “ontoelaatbaar risico” vormt en
snel moet worden
afgebouwd. Zij tonen ook aan dat we in eigen land en Europa voldoende expertise hebben
om alternatieven te bieden – mits die een eerlijke kans krijgen. Nu vaak
beleidsgebrek en
versnipperde aanbestedingen ervoor zorgen dat lokale opties geen serieuze kans maken,
vloeit publiek geld naar buitenlandse aanbieders weg. Dat moet anders: publieke en private
partijen
moeten optrekken, bijvoorbeeld door bij aanbestedingen nadrukkelijk te eisen dat
data-soevereiniteit en EU-eigenaarschap geborgd zijn. Alleen dan bouwt Nederland mee aan
een soevereine Europese digitale infrastructuur die toekomstbestendig is.
NeuroCluster is klaar om hierin een rol te spelen en nodigt andere partijen uit om aan te
haken. Samenwerking is geen luxe maar een noodzaak om de digitale toekomst veilig te
stellen.
Alleen door gezamenlijke actie – en niet door ieder voor zich – kan Europa de belofte
van digitale autonomie waarmaken.
Voor meer informatie: Bezoek NeuroCluster.com of neem contact op met Christiaan van
Steenbergen via
chris@neurocluster.ai.
– Einde persbericht –